Nieuws item
Wanneer bloeit de heide? De paarse weken op de Soesterduinen en de Utrechtse Heuvelrug
De heide bloeit bij Soest van half juli tot begin september, met de piek rond half augustus. In die weken kleuren de heidevelden tussen de Soester Duinen en de Utrechtse Heuvelrug dieppaars. Twee weken later is het voorbij en staat alles roestbruin.
Dat is het korte antwoord. Het langere antwoord is interessanter, want de bloeitijd verschilt per gebied en per jaar, en dat komt door de grond onder je voeten. Hieronder lees je waarom de heide hier op een ander moment paars is dan in Drenthe of op de Veluwe, waar je de mooiste vlaktes vindt, en op welk uur van de dag je moet gaan.
Waarom de heide hier struikhei is en geen dopheide
Wat mensen "de paarse heide" noemen, zijn eigenlijk verschillende planten met verschillende bloeitijden. Dat verschil bepaalt wanneer je moet komen.
Struikhei (Calluna vulgaris) groeit op droge, voedselarme zandgrond, kan uitstekend tegen droogte en bloeit van half juli tot begin september. Dit is de dieppaarse vlakte die iedereen voor zich ziet.
Dopheide (Erica tetralix) heeft juist vochtige tot natte grond nodig, bloeit eerder, van juni tot augustus, en is lichter van kleur: lila tot roze, met kleine klokvormige bloemetjes.
De Soesterduinen zijn stuifzand. Los, droog, zuur en extreem voedselarm, want water zakt er zo doorheen. Dat is voor dopheide onleefbaar en voor struikhei ideaal. Wat je hier ziet is dus vrijwel uitsluitend struikhei, en dat betekent dat de bloei hier later valt dan op de natte heidegebieden in Drenthe, waar dopheide en struikhei door elkaar staan en de paarse periode langer uitgesmeerd is. Wil je weten hoe dat zandlandschap er is gekomen, dan lees je dat in ons stuk over hoe de Soesterduinen zijn ontstaan.
Waarom de piek elk jaar verschuift
Half augustus is het gemiddelde, geen garantie. Een droge, warme juni en juli trekken de bloei naar voren en korten hem in: de planten schieten door en zijn eerder uitgebloeid. Een koele, natte zomer stelt de piek uit tot eind augustus, maar geeft wel een langere en vollere bloei.
Op stuifzand telt dat zwaarder dan elders. Er is geen buffer: valt er drie weken niets, dan merk je dat direct aan de heide. In een droog jaar kan de paarse periode hier terugvallen tot ruim een week.
Praktisch gezien: plan je bezoek in de tweede en derde week van augustus en je zit vrijwel altijd goed. Wil je zekerheid, kijk dan halverwege juli even naar de knoppen. Zitten die al vol kleur, dan is het dat jaar vroeg.
Waar je de heide vindt vanaf het park
Vanaf 't Eekhoornnest steek je de bosrand over en sta je er zo tussen. Je hoeft niet te rijden en je hebt geen parkeerplaats nodig.
De Stulpse Heide is de mooiste open vlakte, met bij helder weer uitzicht richting de Lage Vuursche en de Gelderse Vallei. De Korte Duinen zijn het meest open en het meest zandig, met heide in plukken tussen de zandvlaktes. De Lange Duinen lopen daar in over en zijn geslotener, met meer bosrand.
De gemarkeerde routes vertrekken vlakbij. De blauwe paaltjes voeren door open heide en bos rond de Korte Duinen, de oranje route loopt langs de brede lanen van Landgoed Pijnenburg en De Paltz, en de witte route is de stilste van de drie. Ze zijn allemaal binnen anderhalf tot twee uur te lopen. In ons overzicht van de Soesterduinen staan de startpunten en afstanden, en wil je verder weg, dan zijn de langere routes over de Utrechtse Heuvelrug vanaf hier ook te bereiken.
Ga vroeg of ga laat
Dit is het verschil tussen een aardige foto en een goede. Bloeiende heide onder een hoge middagzon wordt vlak en grijzig: het paars verzuipt in het licht. Bij lage zon, dus het eerste uur na zonsopgang of het laatste uur voor zonsondergang, gaat het paars gloeien en krijgen de zandvlaktes reliëf en lange schaduwen.
In augustus betekent dat: voor half negen 's ochtends of na een uur of acht 's avonds. De ochtend heeft nog een voordeel, want dan hangt er vaak nevel boven de heide en is er niemand.
Wat er nog meer leeft in die weken
Bloeiende struikhei is een van de laatste grote nectarbronnen van het jaar. In augustus staat de hele vlakte te zoemen van bijen en hommels, en het is een van de weinige momenten dat je dat letterlijk hoort als je stilstaat.
Op de open zandplekken tussen de heide kun je met een beetje geluk de zandhagedis zien, die precies deze combinatie van kale zandgrond om eieren in te leggen en heidestruiken om onder te schuilen nodig heeft. Ze zonnen in de ochtend op de paden. Loop je met je hond, hou hem dan aangelijnd: broedende vogels en hagedissen zitten hier op ooghoogte van een neus. Meer daarover staat in ons stuk over de Soesterduinen met hond.
Waarom die heide er überhaupt nog is
Heide is geen oernatuur. Deze vlaktes zijn ontstaan doordat mensen eeuwenlang het bos weghaalden en er schapen lieten grazen. Struikhei verdraagt begrazing door schapen prima, en tegelijk hielden die schapen jonge boompjes weg. Zodra dat stopt, groeit de heide binnen enkele decennia dicht met vliegdennen en berken.
Daar komt bij dat struikhei alleen gedijt op stikstof- en fosfaatarme grond. Neerslag van stikstof uit de lucht maakt de bodem rijker dan de plant aankan, waardoor grassen het overnemen en het paars langzaam verdwijnt. Dat de vlaktes hier nog open zijn, is dus geen toeval maar het resultaat van actief beheer: begrazing, plaggen en het openhouden van de zandverstuivingen. De Soesterduinen zijn niet voor niets erkend als aardkundig monument.
Slapen waar de heide begint
De meeste mensen die de bloei willen zien, rijden er 's middags heen. Dat is precies het verkeerde uur, en dan is het ook nog het drukst.
Op 't Eekhoornnest sta je aan de rand van het gebied, dus je loopt om acht uur 's ochtends de heide op terwijl de rest nog onderweg is. Voor natuurliefhebbers is dat het hele punt van hier zitten. In augustus zijn we bezet, maar bel gerust even op +31 (0)35 6095411 of mail naar reservation@eekhoornnest.nl om te vragen wat er nog vrij is.